Subiektywnie o finansach

W czwartek w Sądzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów odbędzie się rozprawa, której rozstrzygnięcie może - ale nie musi - mieć znaczenie dla sporu BRE Banku i grupy jego zbuntowanych klientów, tzw. „Nabitych”. Sąd sprawdzi, czy bank miał prawo uzależniać oprocentowanie debetów w kontach osobistych od decyzji zarządu.

Jutrzejszą rozprawę w SOKiK grupa tzw. „Nabitych” celebruje już w internecie od pewnego czasu. Na ich stronie internetowej www.nabiciewbrebank.pl pojawiał się nawet zegar odliczający czas do rozprawy. To już drugi termin, poprzedni przypadał w lipcu, ale wówczas rozprawa się nie odbyła z powodu choroby pani sędzi.

Przypominam: sąd będzie sprawdzał, czy BRE Bank miał prawo uzależniać od decyzji swojego zarządu oprocentowanie kredytów odnawialnych, które udostępniał klientom w kontach osobistych. Co to ma wspólnego z problemami „Nabitych”, którzy protestują przecież nie z powodu kredytów odnawialnych w złotych, ale hipotecznych, zaciągniętych głównie we frankach?

Otóż klauzula w umowach dotyczących kredytów odnawialnych jest podobna do tej, którą BRE Bank wpisywał klientom tzw. starego portfela do umów kredytów hipotecznych. Klienci uważają, że jeśli sąd uzna za nielegalną klauzulę dotyczącą debetów, to znaczenie tego wyroku będzie można rozciągnąć również na kredyty hipoteczne, także te walutowe.

„Nabici” powołują się w swojej argumentacji na wyrok Sądu Najwyższego z lipca 2006 r. oraz na stanowisko Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 2008 r. W obu dokumentach pojawia się stwierdzenie, że można zakwestionować podobne klauzule w różnych typach umów z bankiem.

A dokładniej? Otóż UOKiK, w swoim stanowisku w sprawie dotyczącej opłat pobieranych od studentów przez Politechnikę Warszawską (RWA-29/2008) pisze, że „dla uznania, iż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień (...). By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru (...) Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być zamiar i cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula”.

Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z 13 lipca 2006 r. (III SZP 3/06) sąd argumentował, iż „stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru”.

Ta wykładnia sprawia, że - zdaniem „Nabitych” - jutrzejsze posiedzenie SOKiK będzie miało przełomowe znaczenie dla wyniku ich sporu z BRE Bankiem. Tyle. że i druga strona ma za sobą potężne armaty. Z moich informacji wynika, że prawnicy BRE Banku będą argumentowali, że skoro już wycofali się ze stosowania kwestionowanych klauzul i usiłują się dogadać z klientami, to sąd nie powinien karać banku.

Poza tym - i to jest ważniejszy argument - mają w ręku opinie renomowanych prawników i orzeczenie Sądu Najwyższego z października 2008 r., w którym sąd kwestionuje możliwość rozciągania orzeczenia dotyczącego klauzul z jednej umowy na wszystkie podobne klauzule z innych umów.

Z moich informacji wynika, że prawnicy BRE powołają się m.in. na wykładnię prof. J. Moskały (jest ona podobno opublikowana w prawniczym piśmie Glosa, w numerze 4/2008), który straszył, że „skoro interpretacja postanowień wpisanych do rejestru UOKiK należy do samego urzędu, a następnie SOKiK, to swoboda przedsiębiorcy w kształtowaniu treści wzorców umownych kształtowana będzie w zasadzie dowolnie (...)”.

Ale koronnym argumentem BRE będzie to, iż stanowisko Sądu Najwyższego z 2006 r., na które powołują się „Nabici” zostało skorygowane w późniejszej uchwale Sądu Najwyższego z 7 października 2008 r. (III CZP 80/08). Sąd Najwyższy pisze tam ponoć tak: „Należy wykluczyć uznanie, że moc wiążąca wyroku może rozciągać się na podobne lub nawet takie same postanowienia stosowane przez innego przedsiębiorcę w innym wzorcu. Abstrakcyjna kontrola wzorca nie może prowadzić do generalnego wyłączenia danej klauzuli z obrotu, rzeczą sądu jest bowiem rozstrzyganie w konkretnej sprawie, dotyczącej określonego postanowienia konkretnego wzorca”.

Wygląda więc na to, że zarówno „Nabici” i UOKiK, jak i prawnicy BRE po drugiej stronie, mają za sobą autorytet Sądu Najwyższego. Nie jestem prawnikiem, więc nie wiem jakie znaczenie dla SOKiK może mieć fakt, że orzeczenie Sądu Najwyższego, na które powołuje się BRE Bank, jest „świeższe”. Trudno więc powiedzieć czy jutrzejsza rozprawa będzie dla „Nabitych” przełomem w ich walce z BRE. Na pewno nie jest to przesądzone.

Stawką w tej grze jest nie tylko ewentualna kara finansowa, którą po wyroku UOKiK mógłby nałożyć na BRE Banku (może wynieść do 10% przychodów), ale i zasadność bądź niezasadność potencjalnych roszczeń odszkodowawczych ze strony klientów BRE. Bo są oni mocno wkurzeni/zaperzeni (niepotrzebne skreślić)

Jakie to mogłyby być roszczenia w przypadku korzystnego wyroku w czwartek i przyjęcia przez SOKiK rozszerzającej interpretacji? Zapewne żądanie zakazu użycia klauzuli w umowach ze skutkiem wstecznym, czyli powrót do oprocentowania kredytów z dnia podpisania umowy. A także zwrot świadczenia nienależnego czyli odsetek „nabitych” przez bank w wyniku wzrostu oprocentowania kredytu.

Ale do tego jeszcze daleka droga. Na razie SOKiK będzie musiał zdecydować która opinia Sądu Najwyższego jest mu bliższa - ta z 2006 r., na którą powołują się „Nabici”, czy ta z 2008 r., którą podpiera się BRE Bank.

Póki co „Nabici” nabijają się w internecie z ostatnich propozycji ugody, przedstawionych przez BRE Bank (pisałem o niej tutaj). Nowe obrazki możecie znaleźć poniżej. Sami oceńcie, czy są udane. W każdym razie propagandowa wojna „Nabitych” z bankiem nie zwalnia tempa.