Subiektywnie o finansach

Branża finansowa już po raz czwarty zorganizowała doroczny  „Kongres Ryzyka Bankowego”, czyli konferencję, na której radzono o tym, jak sprawnie zarządzać ryzykiem przy udzielaniu ludziom kredytów. Nie mogłem niestety być na miejscu, ale znam relację mojej redakcyjnej koleżanki Niny Hałabuz, czytałem też omówienie konferencji, przygotowane przez Polską Agencję Prasową. I jedna rzecz mnie trochę zaniepokoiła.

Otóż bankowcy półgębkiem przyznają, że jednym ze sposobów zarządzania ryzykiem jest dla nich po prostu... żyłowanie marż nowo udzielanych kredytów. Dzięki dużemu zarobkowi na nowych kredytach bankowcy pokrywają część strat z tych starszych, spłacanych coraz gorzej. Co to znaczy „gorzej”? Andrzej Topiński, główny ekonomista Biura Informacji Kredytowej, szacuje, że już 7-8 proc. kredytów detalicznych jest regulowanych z opóźnieniem.

Topiński dodał w casie swojego wystąpienia na kongresie, że chodzi głównie o drobne kredyty ratalne i gotówkowe, udzielane w szczycie koniunktury, czyli latem ubiegłego roku. Jego zdaniem nawet gdyby połowa z tych kredytów nie została spłacona, straty banków w skali całego portfela kredytowego nie przekroczyłyby 4-5 proc. Topiński dodał z rozbrajającą szczerością: „marże są tak wysokie, że z całą pewnością to [kryzys spłacalności kredytów - mój dopisek] nie zagrozi funkcjonowaniu banków" (cytat za PAP). A jak się „produkuje” wysokie marże: przeczytasz w tym wpisie.

Oczywiście większość banków ma mocno rozbudowane działy kontroli ryzyka. W bankach pracują też wysokiej jakości systemy oceny ryzyka kredytowego (tzw. systemy scoringowe). Wiem, że bankowcy sporo się nauczyli jeśli chodzi o „kalibrowanie” tego scoringu inaczej na dobre i inaczej na złe czasy. Ale wiem też - i między wierszami potwierdził to dyr. Topiński - że dla niektórych bankowców zarządzanie ryzykiem to w pewnej mierze bardzo prosta procedura: wcisnąć klientom jak najwięcej maksymalnie drogich kredytów, a potem niczym się nie przejmować.

„Co piąty kredyt będzie nie spłacony? Co czwarty? Trudno. Ci co spłacają w terminie dadzą taką rentowność, że tych, którzy się przewrócili, w ogóle nie zauważymy” - czy takie rozmowy słychać w działach kontroli ryzyka? Jasne, że przejaskrawiam. Ale chyba coś w tym jest. Zwłaszcza, że długi tych „przewróconych” zawsze można jeszcze sprzedać za parę groszy do firm windykacyjnych, niech one sobie z nimi radzą. Nie bez powodu windykatorzy deklarują, że biznes skupowania długów od banków ostatnio bardzo przyspieszył...

To wszystko byłoby dużo mniej niepokojące, gdyby ograniczało się do „redystrybucji” pieniędzy, polegającej na tym, że ci, którzy dziś biorą drogie kredyty gotówkowe, płacą de facto za tych, którzy wzięli je taniej rok temu i nie spłacą na czas (z własnej winy lub z przyczyn losowych). Ale jeśli w niektórych działach ryzyka instytucji finansowych lub w zarządach banków rzeczywiście milcząco zakłada się, że można udzielić dowolnej ilości kredytów, byle były one wystarczająco drogie, to oznaczałoby, że w kraju trwa masowa „produkcja” przyszłych bankrutów.

Biorąc pod uwagę, że mamy wyjątkowo kulawą ustawę o upadłości konsumenckiej, o czym pisałem m.in. na łamach „Gazety Wyborczej” już dobrych kilka miesięcy temu, tę produkcję potencjalnych bankrutów należałoby jak najszybciej ograniczyć. Do tego zmierza najnowsza tzw. rekomendacja T forsowana przez Komisję Nadzoru Finansowego. Zakłada ona, że klient, który miałby przeznaczać na spłatę rat więcej niż połowę dochodów, nie mógłby dostać od banku pożyczki.

Bankowcy ostro ją krytykują jako zbyt daleko idącą, ale czy mają do zaoferowania coś w zamian dla nadmiernie zadłużonych Polaków? Tylko kredyty konsolidacyjne, które są ledwie protezą akcji ratunkowej dla domowych finansów, o czym pisałem tutaj. Póki nie mamy dobrej ustawy o upadłości konsumenckiej warto przynajmniej w ten sposób - poprzez rekomendację T nadzoru finansowego - limitować skalę nierozsądnego zadłużania się niektórych Polaków w bankach.