Subiektywnie o finansach

W sierpniu zeszłego roku pisałem o tym, że Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stanął po stronie klientów w sporze z bankami o składki tzw. ubezpieczenia pomostowego. Banki pobierały je od klientów w poprzednich latach jako dodatkowe zabezpieczenie kredytu w okresie przejściowym. Składkę płaciło się od dnia wypłacenia kredytu do chwili wpisania hipoteki nieruchomości w księgach wieczystych. Część banków nie pobierała składek ubezpieczenia, ale za to naliczała kredytobiorcom w okresie przejściowym dodatkową marżę

SOKiK uznał on, że banki nadużywały swojego prawa do składek z ubezpieczenia pomostowego. Po uszach dostały te instytucje finansowe, które robiły wszystko, by klient płacił ubezpieczenie pomostowe jak najdłużej. Zamiast skasować składkę już od dnia uzyskania sądowego wpisu do hipoteki, przedłużały ten okres w nieskończoność, nawet o kilka tygodni. Sąd nakazał im, by oddały pieniądze klientom. Fundacja KupFranki.pl, skupiająca hipotecznych kredytobiorców, podsumowała koszty niesłusznie pobranych składek i marż na 200 mln zł.

Dlaczego o tym piszę? Otóż - jak się dowiedziełem w ostatnich dniach od Rafała Łyczaka z fundacji KupFranki.pl - klienci mają problem z odzyskaniem pieniędzy! Początkowo banki podporządkowały się decyzji SOKiK-u i wypłacały klientom nawet po kilkaset złotych. Ale od kilku tygodni jest z tym coraz gorzej. Jako pierwszy zbuntował się Bank Millennium. Klienci, ubiegający się o zwrot części składek, zaczęli otrzymywać odmowy. Bank argumentował, że sprawa przed SOKiK dotyczyła innego banku, a postanowienie nie jest prawomocne. „Skuteczność wyroku SOKiK wobec podmiotów nie będących stroną postępowania przed sądem powstaje dopiero z chwilą wpisu klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych”.

Bank Millennium nie jest jedynym buntownikiem. Odmowy zaczęli też dostawać klienci PKO BP (z uzasadnieniem identycznym, jak w przypadku Millennium) oraz DomBanku, który z kolei w uzasadnieniu stwierdza, że klienci wykupili „Ubezpieczenie ochrony prawnej na wypadek odmowy wpisu hipoteki”, czyli inne, niż to zaskarżone przez SOKiK. W innych bankach, niezależnie od tego, że postanowienie nie jest prawomocne, problemów klientom nie robią. Pieniądze z powrotem dostają klienci Polbanku i Banku BPH.

Dlaczego banki robią wszystko, by wykręcić się z konsekwencji orzeczenia SOKiK? Cóż, zapewne tym razem nie chodzi o pieniądze na jeden bank przypada kilka, góra kilkanaście milionów złotych, które należałoby zwrócić klientom. W skali działalności banków to grosze, zwłaszcza jeśli na przeciwnej szali położymy wizerunek instytucji finansowych, który łatwo zepsuć nierozważnymi decyzjami.

Banki mimo wszystko ryzykują. Wykręcają się sianem, bo - jak mi tłumaczyli w oficjalnych i nieoficjalnych rozmowach - obawiają się tego typu niebezpiecznych precedensów. Jeśli dziś będą zwracali pieniądze z tytułu nadpłaconych kiedyś składek ubezpieczeniowych, to w każdej chwili mogą się spodziewać wyciągania podobnych roszczeń na podstawie innych „historycznych” zapisów w umowach kredytowych. Bankowcy mówią tak: skoro UOKiK i sąd ochrony konkurencji zakwestionowały określone zapisy, to my rezygnujemy z ich stosowania. Ale nie chcemy, żeby prawo działało wstecz.

Trochę racji w tym jest: rzymska zasada, że prawo nie działa wstecz, należy do podwalin naszego systemu prawnego. Tyle, że kłóci się z prawem ochrony konkurencji, które mówi, że zapisy umów, zakwestionowane skutecznie przez SOKiK i wpisane do rejestru klauzul zabronionych, mają status zapisów niebyłych. To oznacza, że jeśli bank na podstawie niebyłej klauzuli nalicza jakieś opłaty, to powinien je zwrócić.

Sprzeczność? Chyba tak. I szczerze pisząc nie mam bladego pojęcia kto tu ma więcej racji. Powiecie:skoro bank, zatrudniający sztaby prawników, wpisał do umów rzeczy, które okazały się niezgodne z prawem ochrony konkurencji, to niech płaci - nawet za winy 10 lat wstecz. Jak raz zapłaci, to następnym razem zastanowi się, czy warto naciągać klientów. Ale z drugiej strony to trochę tak, jakby wprowadzić teraz zakaz jeżdżenia na rowerze i karać wszystkich, którzy mają rower w domu, a na nim ślady, że kiedyś go używali...

Jeden z bankowców zasugerował mi nawet, by tę rozbieżność między przepisami regulującymi skutki orzeczeń SOKiK, a zasadą, że prawo nie działa wstecz, rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny. Nie wiem, czy to nie za wysokie progi, ale może... Co o tym wszystkim myślicie?

A dla klientów banków, którzy spotkali się z odmową wypłaty pieniędzy z tytułu zawyżonej marży lub niesłusznie pobranych składek ubezpieczenia pomostowego - wzór druku reklamacji, który znajduje się na stronie KupFranki.pl.

Czytaj też o ciekawych zapisach w umowach kredytowych Polbanku