Subiektywnie o finansach

Bank Światowy w piątek ogłosił raport dotyczący polskich SKOK-ów. Dokument w zasadzie potwierdza to, o czym niejednokrotnie już pisałem, czy to na łamach „Gazety Wyborczej”, czy też na stronach portalu Wyborcza.biz lub w blogu. Otóż Bank Światowy zwraca uwagę, że SKOK-i w ostatnich latach w niewystarczającym tempie dostosowują poziom własnych kapitałów do wartości aktywów, którymi zarządza (wynoszą dziś ponad 13 mld zł). W czasie kryzysu finansowego SKOK-i dynamicznie się rozwijały jeśli chodzi o pozyskiwane do zarządzania aktywa, ale ich kapitał własny utrzymywał się na stałym poziomie.

Efekt? Obecnie relacja kapitału własnego do aktywów SKOK-ów nie przekracza 3%. To mało, bo - jak wynika z badań Banku Światowego - ów wskaźnik powinien wynosić co najmniej 8%. Takie są - zdaniem ekonomistów banku - wymogi kapitałowe dla spółdzielczych kas w większości krajów, w których one działają. I taki wskaźnik kapitału muszą mieć działające w Polsce banki. Wiktor Kamiński z Kasy Krajowej - też był obecny na ogłoszeniu raportu - uważa, że te szacunki są przesadzone, ale... chyba nie ma racji.

Czytaj też: KNF apeluje - niech SKOK-i prześwietli audytor!

Według niego fundusze zapasowe w systemie są gromadzone zarówno na poziomie SKOK-ów (ze składek członkowskich), jak i w Kasie Krajowej (w ramach specjalnego funduszu). I w sumie sięgają 7% aktywów. Tyle, że patrząc na sprawę z punktu widzenia logiki trudno traktować składki członkowskie, płacone przez osoby zapisujące się do systemu, jako część kapitału własnego, bo są to wkłady zwrotne. Krótko pisząc - raczej nie da się obronić tezy, iż SKOK-i są prawidłowo skapitalizowane i perfekcyjnie przygotowane na ewentualne turbulencje.

Raczej nie da się też obronić tezy, że należy SKOK-om - ze względu na specyfikę ich działania - pozwolić na posiadanie niższego od banków współczynnika wypłacalności. Kasy gromadzą, tak samo jak banki, depozyty i są to takie same pieniądze, jak te, które leżą w przysłowiowych skarbcach banków. Więc nie ma żadnego uzasadnienia dla tezy, że miałyby być słabiej zabezpieczone kapitałami własnymi kas. Zwolennicy obecnego systemu nadzoru nad SKOK-ami przy każdej okazji żądają od stronników reform: „pokażcie choć jeden przykład na niedostatek nadzoru”. Uwazam, że to jest właśnie ten przykład - dopuszczenie do sytuacji, że współczynniki wypłacalności w systemie spadły do bardzo niskich poziomów.

Druga rzecz, która wynika z raportu Banku Światowego to spostrzeżenie, że odsetek nie spłacanych terminowo pożyczek jest w SKOK-ach dwa razy wyższy, niż wynosi średnia dla banków. I sięga już ok. 12% wszystkich udzielonych pożyczek. Tu już można dyskutować o wymowie tej liczby. Wiktor Kamiński z Kasy Krajowej uważa, że poziom zagrożonych kredytów w SKOK-ach nie różni się od tego, który występuje w bankach zajmujących się głównie działalnością consumer finance (czyli kredyty gotówkowe, karty, raty). I pewnie ma trochę racji, bo odsetek złych kredytów w bankach komercyjnych skutecznie obniżają portfele kredytów hipotecznych, których SKOK-i praktycznie nie mają w ofercie.

Wysoki odsetek nie spłacanych prez klientów SKOK-ów pożyczek może jednak niepokoić. Zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę, że rekomendacje nadzoru (a konkretnie Rekomendacja S II oraz T), które dotyczą banków i mają na celu uniknięcie przekredytowania Polaków, nie obejmują SKOK-ów. I zwłaszcza jeśli weźmiemy również pod uwagę to, co w ostatnim roku ujawiała „Gazeta”: że kilka dużych SKOK-ów zaniżało rezerwy na złe kredyty (takie zastrzeżenie wpisała do ich sprawozdań rocznych firma audytorska) oraz że zastrzeżenia do finansów SKOK-ów miała nie tak dawno skarbówka.

Czytaj też: To już pewne! SKOK-i zaniżały rezerwy na złe kredyty

Czytaj też: SKOK i skarbówka. Czy kasom brakowało kasy?

I trzeci ważny punkt raportu. Depozyty klientów SKOK-ów (jest ich prawie 10 mld zł) powinny być objęte takimi samymi gwarancjami, jak te bankowe. Dzięki temu SKOK-i miałyby też dostęp do funduszy Narodowego Banku Polskiego, który w razie kłopotów mógłby pomóc im w płynności finansowej. Wkłady klientów banków chroni Bankowy Fundusz Gwarancyjny, regulowany specjalną ustawą, podczas gdy lokaty w SKOK-ach gwarantuje towarzystwo ubezpieczeniowe TUW SKOK, działające przy systemie kas. Stronnicy SKOK-ów argumentują, że w TUW SKOK jest proporcjonalnie do depozytów dwa razy więcej pieniędzy, niż w BFG, jednak uważam, że upakowanie systemu gwarantowania depozytów wewnątrz systemu SKOK jest niedorzeczne. To tak, jakby wersję zapasową oprogramowania komputera (tzw. backup) składować na tym samym dysku twardym, co jego wersję podstawową.

Poza tym Bank Światowy w swoim opracowaniu zaleca, by nowa ustawa o SKOK-ach, przegłosowana już przez posłów i tkwiąca w Trybunale Konstytucyjnym (skierował ją tam Ś.P. Lech Kaczyński) dokładniej określała sposoby wyłaniania władz poszczególnych SKOK-ów, ich zakres odpowiedzialności i konieczne kwalifikacje. SKOK-i powinny też wdrożyć standardy rachunkowości takie same, jakie obowiązują w innych instytucjach finansowych, zaś KNF powinien bezpośrednio nadzorować największe SKOK-i (jak np. Kasę Stefczyka, która skupia jedną trzecią majątku zarządzanego przez SKOK-i). .

Czytaj też o diabelskiej pożyczce w ofercie wielkopolskiego SKOK-u

Ustawa autorstwa posłów PO, która miała wrzucić SKOK-i pod skrzydła  Komisji Nadzoru Finansowego,  została skierowana do Trybunału ponad rok temu. Kasa Krajowa uważa, że jest w niej ponad 70 przepisów niezgodnych z prawem. Wiceprezes Kasy Krajowej Wiktor Kamiński (facet o niesłychanie sympatycznym usposobieniu, aż trudno uwierzyć, że mógłby występować po ciemnej stronie mocy) mówił mi niemal ze łzami w oczach: „Nie mamy nic przeciwko objęciu kas zewnętrznym nadzorem, ale mądrym i takim, który nie zniszczy systemu SKOK-ów. A to jest wyjątkowo nieudana ustawa”.

Być może nie jest najbardziej udana, nie chciałbym się wdawać w jej oceny, bo nie jestem prawnikiem. Ciekaw jestem natomiast, czy krytyczne zdanie Kasy Krajowej podzieli nowy prezydent Bronisław Komorowski. Jego współpracownicy zapowiadali, że prezydent może wycofać ustawę z Trybunału i ją podpisać. Wtedy po trzech miesiącach niepodzielną władzę nad SKOK-ami straciłby Grzegorz Bierecki, współtwórca systemu, a dziś mający w nim status króla pomieszanego z cesarzem. A do czego prowadzi status cesarza przypadający jednemu tylko menedżerowi, zarzadzającemu 10 miliardami złotych, pisałem w tekście o moich (sądowych) przebojach ze SKOK-ami. Ale żeby nie było tylko śmiertelnie poważnie: również żartobliwie prześwietlałem ofertę SKOK-ów:

Bank Światowy jest kolejną instytucją, która postanowiła włączyć się w dyskusję na temat przyszłości SKOK-ów i stanęła po stronie „reformatorów”. Na szczęście po drugiej stronie nie ma już betonu. Chyba nawet menedżerowie Kasy Krajowej już wiedzą, że obecny system zarządzania kasami jest dłużej nie do utrzymania. Pytanie tylko czy ich opór przed zaakceptowaniem nowej ustawy jest spowodowany tym, żeby jak najdłużej ekipa Grzegorza Biereckiego mogła niepodzielnie rządzić, czy też rzeczywiście nie jest to najlepsza ustawa. Ale to już problem Trybunału Konstytucyjnego i prezydenta Komorowskiego.

Czytaj też: Niemoralna propozycja, czyli niby-SKOK w paryskim metrze