Subiektywnie o finansach

Nigdy nie byłem wielkim fanem polis inwestycyjnych, bo uważałem - i nadal uważam - że firmy ubezpieczeniowe powinny się zająć głównie ubezpieczaniem życia, majątku i różnej maści działalności gospodarczej narodu, bo na tym znają się najlepiej. Programy inwestycyjne, oferowane przez ubezpieczycieli, mają cel zgoła inny - mają zapewnić klientowi dodatkową emeryturę albo długoterminowy zysk z inwestowania, a firmie ubezpieczeniowej dodatkowy zysk. Sęk w tym, że cele te są sprzeczne, a ubezpieczeniowcy nie mają żadnego wyjątkowego patentu  na zarabianie - pieniądze trafiają do zwykłych funduszy inwestycyjnych, które są po prostu opakowane w polisę. To opakowanie ma pewne zalety - pozwala przesuwać pieniądze między funduszami bez płacenia podatku Belki, a i samych funduszy do wyboru jest więcej, niż w innych pakietach inwestycyjnych. Ale na drugiej szali są koszty: opłata administracyjna - przeważnie jakieś 10 zł miesięcznie - oraz dodatkowa opłata za zarządzanie ubezpieczeniowym parasolem - zwykle od 2% do 4%. Jeśli dodać do tego opłatę za zarządzanie pobieraną przez same fundusze inwestycyjne - to kolejne 2-4% - okaże się, że wielką sztuką jest tak zarządzać pieniędzmi, by wyjąć z polisy inwestycyjnej znacząco wyższe zyski, niż ze zwykłej lokaty, czy z obligacji. A znam przypadki, w których po kilku latach pieniędzy było mniej, niż na początku.

Dzisiaj słów kilka o innej poważnej wadzie takich produktów inwestycyjnych - opłacie likwidacyjnej. Powoduje ona, że los inwestora, który kupił taki produkt, przypomina los chłopa pańszczyźnianego w średniowieczu - przywiązanego do ziemi i smaganego batem przez pana - w tej ostatniej roli obsadzili się przedstawiciele zakładów ubezpieczeń. Jeśli w ciągu pierwszych kilku lat inwestowania klient zechce rozwiązać umowę, musi zapłacić odstępne - w skrajnym wypadku straci nawet wszystkie wpłacone składki! To jest właśnie ta opłata likwidacyjna, uzależniona procentowo od wartości wpłaconych pieniędzy. Wiadomo po co ona jest - by firma ubezpieczeniowa mogła wypłacić kilkutysięczne wynagrodzenie agentowi, który „przyniósł” klienta niezależnie od tego czy klient będzie inwestował w polisę przez umówione co najmniej 10 lat, czy też nie. Ja jednak uważam ją za nieuzasadnioną. Nie ma żadnego powodu, by uzależniać koszt rozwiązania umowy od wpłaconych przez klienta składek. Niech firmy wpisują opłaty likwidacyjne do polis - proszę bardzo! Ale niech będzie to stała opłata, rzeczywiście odzwierciedlająca koszty związane z zerwaniem umowy przez klienta. W obecnej postaci wygląda ona raczej jak nienależne świadczenie, którego związku z realnymi kosztami rozwiązania umowy żadna firma ubezpieczeniowa chyba nie byłaby w stanie wykazać. Sądzę, że to temat dla Polskiej Izby Ubezpieczeń, która ma dbać o dobre praktyki w tej dziedzinie.

Niektórzy z moich czytelników twierdzą nawet, że opłata likwidacyjna jest niezgodna z prawem i myślą o tym, by pozwać firmę ubezpieczeniową do sądu. Napisał do mnie posiadacz „Planu Inwestycyjnego Systematicus”, który jest w ofercie firmy Axa, który sugeruje wręcz, że ubezpieczyciel czyha na błąd klienta, by zabrać mu pieniądze. „W przypadku jakiegokolwiek opóźnienia z opłaceniem składki, umowa ulega automatycznemu rozwiązaniu, jednostki uczestnictwa są umarzane, zaś przejmuje wszystkie środki ze sprzedaży jednostek uczestnictwa”. Z tym „jakimkolwiek opóźnieniem” czytelnik trochę się zagalopował, o czym dalej, ale samego problemu opłaty likwidacyjnej tej fakt nie znosi. Klient twierdzi, że Axa łamie ustawę o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. „Firma stosuje na masową skalę nieskuteczne wypowiedzenie umowy ubezpieczeniowej: zamiast wypowiedzenia spełniającego wymogi Kodeksu Cywilnego wysyła jedynie zawiadomienie o zaległości w opłacaniu składek, które traktuje jako wypowiedzenie umowy” - skarży się klient. I dodaje, że Axa nie wspominała - reklamując potencjalne zyski na swojej stronie internetowej  - o ryzyku, iż w razie opóźnienia w opłaceniu składki przejmie 100% oszczędności. Ta chciwość może skończyć się tak:

Rzeczniczka Axy Aleksandra Leszczyńska nie zgadza się z tymi zarzutami, stanowczo odrzuca też posądzenia o łamanie ustawy o nieuczciwych praktykach rynkowych. „Nieuczciwe praktyki rynkowe to zazwyczaj wprowadzanie klienta w błąd. Ogólne Warunki Ubezpieczenia oraz Tabela Opłat i Limitów  w błąd nie wprowadzają. Klauzule stosowane przez Axa nie są też wpisane do Rejestru Klauzul Niedozwolonych. Gdyby były wpisane, posługiwanie się nimi byłoby oczywiście niezgodne z prawem. Bardzo dbamy o to, aby wszelkie informacje, włącznie z informacjami o konsekwencjach niedotrzymywania warunków umowy, były widoczne i klarownie przedstawione, unikamy klauzul pisanych "małym drukiem". Umowy takie jak Plany Inwestycyjne zawierane są na wiele lat. Ubezpieczający oświadcza więc we wniosku o zawarcie umowy, że akceptuje długoterminowy horyzont inwestycyjny. To oznacza dwie rzeczy:

1) aby zapewnić klientowi korzystne warunki inwestowania kapitału (alokacja 100% (albo więcej), szeroką gama funduszy, itp.) Axa ponosi koszty, które amortyzują się wraz z upływem czasu trwania umowy. Odzwierciedleniem powyższego są właśnie opłaty likwidacyjne. Opłata likwidacyjna wskazana jest jednak jako krotność składki podstawowej (nie 100% wartości). W pierwszym roku rzeczywiście sprowadza się to do zatrzymania całości rachunku, jednak ich wartość zmniejsza się z każdą rocznicą polisy, aby zniknąć w 10 roku. 2) Ubezpieczyciel, oferując produkt, musi w nim zawrzeć koszty jego zaoferowania i bieżącego administrowania produktem oraz wygenerować zysk dla siebie, jednak jeśli klient będzie oszczędzał przez 10 lat (a akceptował przecież długoterminowy horyzont inwestycyjny i przed zawarciem umowy zapoznał się z OWU i Tabelą), to nie zapłaci żadnych opłat likwidacyjnych. W dokumentach przeczyta Pan też, że ze składką można bez żadnych konsekwencji spóźnić się maksymalnie trzy miesiące, a z konsekwencjami w postaci konieczności uiszczenia opłaty operacyjnej 200 zł - nawet do pół roku. W każdym wypadku nieopłacenia składki informujemy o tym klienta i przypominamy mu o konieczności jej nieopłacenia wskazując konsekwencje braku zapłaty” - napisała mi Pani Aleksandra. To mocne argumenty, choć w dalszym ciągu mam poważne wątpliwości czy opłata likwidacyjna, uzależniona od wpłaconej składki, da się jakoś uzasadnić realnymi kosztami ubezpieczyciela. Przecież likwidacja polisy kosztuje mniej więcej tyle samo, niezależnie od tego ile pieniędzy jest na koncie klienta!

Bywa jeszcze gorzej: produkty tego typu bywają dołączane do kredytów hipotecznych, stając się kulą u nogi dla klientów, którzy - np. z powodu wzrostu kursu franka szwajcarskiego - i tak toną w nieprzewidzianych kosztach. Takich klientów banki, do spółki z firmami ubezpieczeniowymi, stawiają przed wyborem przypominającym dżumę i cholerę. Albo nie zapłacisz raty kredytu albo raty ubezpieczenia. W tym pierwszym przypadku bank może wypowiedzieć kredyt, a w drugim - ubezpieczyciel może zabrać wpłacone pieniądze. Nie ma to jak pomocna dłoń instytucji finansowej... Zgłosił się do mnie klient Deutsche Banku PBC, który zapytał czy to, że firma ubezpieczeniowa Generali - jej polisa inwestycyjna występuje w ramach pakietu „db Inwestuj w Przyszłość” - zabrania przekształcenia polisy w bezskładkową przez pierwszych pięć lat pod groźbą zabrania wszystkich pieniędzy, jest zgodne z prawem? Nie pojmuję z czego wynika aż tak surowy warunek? Czytelnik jest totalnie ugotowany, ma składkę rzędu 1000 zł miesięcznie i mówi, że nie daje rady jej płacić, a w Generali mu powiedzieli, że jak nie zapłaci składki, to mu zabiorą wpłacone 24.000 zł. bo tyle wpłacił. Trochę kiszka, że tak się ludzi dociska, prawda? Klient gotów uwierzyć w boga rzezi :-)

Niestety, rzeczniczka Deutsche Banku PBC, który ubrał klienta w polisę, której nie można przekształcić w bezskładkową, nie podziela mej rozpaczy. „Podobnie jak wiele produktów na rynku dostępnych w formie tzw. unit-linków, produkt „db Inwestuj w Przyszłość”, w opcji „Aktywne Oszczędzanie Generali” dopuszcza zawieszenie spłacania składki po pięciu latach od momentu przystąpienia. Równocześnie Tabela Opłat i Prowizji zawarta w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia określa szczegółowo opłaty za całkowity wykup polisy przed upływem zakończenia inwestycji (tj. 10 lat). Klient w deklaracji przystąpienia do produktu potwierdza zapoznanie się z TOiP, a więc także ze wszystkimi opłatami związanymi z ewentualnym przedterminowym wykupem polisy”. Cóż, bank wychodzi więc z założenia, że nie po to przywiązuje klienta do kaloryfera na pięć lat, żeby mu teraz współczuć, albo - nie daj Boże - ulżyć. To dla mnie jeszcze jeden argument potwierdzający, że opłaty powodujące, że klient ma pozycję chłopa pańszczyźnianego, powinny trafić pod obserwację. Polska Izbo Ubezpieczeń, do dzieła!

”SUBIEKTYWNIE O FINANSACH” JEST NA FACEBOOKU! Chcesz podyskutować o ofercie swojego banku lub zobaczyć co myślą na jej temat inni? Albo zapytać czy warto uciec do konkurencji? Zajrzyj na stronę „Subiektywnie o finansach” w Facebooku, zarejestruj się jako fan blogu i weź udział w dyskusji. Możesz też zgłosić własny temat, opowiedzieć co Cię spotkało w banku lub zapytać mnie o radę. Zapraszam!