Subiektywnie o finansach

Ci z Was, którzy kupowali lub sprzedawali samochód, wózek widłowy, mieszkanie lub jakiekolwiek dobro o sporej wartości, zapewne odbili się o problem rozliczenia transakcji. No bo jak zblokować podpisanie dokumentu świadczącego o zmianie własności z płatnością, by nie chodzić jednocześnie z walizkami pieniędzy podpachą? Pamiętam, że kiedy wieki temu kupowałem swój pierwszy samochód, z braku innego pomysłu umówiłem się z kontrahentem w oddziale banku i ubłagałem panią z okienku, żeby wpuściła nas na dziesięć minut do pomieszczenia, w ktorym załatwiane są wypłaty gotówkowe o wysokiej wartości. Sprzedający miał pewność, że gotówka, którą mu wpłacam, jest autentyczna, ja podpisałem umowę i jednocześnie zapłaciłem. A potem zawiozłem sprzedającego moim już samochodem do domu, bo nie uśmiechało mu się chodzić po ulicy z ponad 20 tysiącami złotych pod pachą.

Powiecie: można było zawrzeć w umowie zapisy dotyczące rozliczenia bezgotówkowego. Ale to też problem: mam przelać pieniądze nie mając w ręku kluczyków do auta, czy kontrahent wydać mi kluczyki, podpisać umowę i czekać dzień lub dwa na wypuszczenie przeze mnie pieniędzy? A jeśli zniknę bez śladu? Kto wyegzekwuje ode mnie płatność? Mógłbym zlecić przelew na oczach sprzedającego i wydrukować mu potwierdzenie, a potem podpisać umowę, ale to dla mojego kontrahenta też oznaczałoby pewne ryzyko - w niektórych bankach nawet już zlecony przelew można wycofać. Problemów jest całkiem mnóstwo, a im bardziej jesteśmy przyzwyczajeni do operaowania przelewami i kartami, tym bardziej męczy nas konieczność posługiwania się dużymi kwotami w gotówce, by dobić jakiegoś targu z przypadkowym kontrahentem.

Lukę tę zauważyły prywatne firmy, które postanowiły rozpropagować znaną w bankach, ale niezbyt dostępną dla zwykłego zjadacza chleba, operację escrow, czyli w uproszczeniu - konto powiernicze. Escrow wygląda mniej więcej tak: jeśli chcę kupić auto, a ktośinny chce mi je sprzedać, to umawiamy się z powiernikiem, że dokumenty i pieniądze lądują u niego, a po wykonaniu umowy są przekazywene drugiej stronie. Jeśli umowa nie została prawidłowo wykonana lub strony nie są w tej sprawie zgodne, pieniądze wracają do sprzedającego, albo pozostają zablokowane do wyjaśnienia. Na prezentację takiej właśnie usługi powierniczej zaprosiła mnie niedawno platforma Trejdoo.pl, która na tym właśnie (oraz na prowadzeniu internetowego kantoru) chce zarabiać.

Wszystko wygląda mniej więcej tak samo, jak w klasycznej operacji escrow - jeden z kontrahentów definiuje tzw. kontrakt, zaprasza do tegoż kontraktu drugiego kontrahenta. Potem obie strony „wieszają” w internecie niezbędne dokumenty, będące składowymi dealu, a pieniądze przekazywane są na konto prowadzone w wybranym przez kontrahentów banku przez platformę Trejdoo.pl. Z chwilą, w której obaj kontrahenci potwierdzą prawidłowe wykonanie kontraktu, transakcja jest zamykana, a pieniądze przeksięgowywane na konto sprzedającego. Wygląda ładnie, choć oczywiście pojawiają się wątpliwości. Po pierwsze: skąd wiadomo, że osoby będące kontrahentami nie są fikcyjne? Po drugie: jaką można mieć pewność, że pieniądze nie znikną, przecież prywatna firma to nie bank, nie daje żadnych gwarancji, a jej właściciele w każdej chwili mogą zabrać kasę kontrahentów i wyjechać na Hawaje. Po trzecie wreszcie: czy koszty transakcji nie są zbyt wysokie jak na kieszeń przeciętnego użytkownika?

Właściciele Trejdoo.pl próbowali uciszyć moje wątpliwości. Jeśli chodzi o weryfikację tożsamości kontrahentów to lekarstwem ma być rejestracja w serwisie, w ramach której trzeba podać wszystkie dane osobowe, łącznie z adresem, numerem PESEL, a większość danych jest weryfikowanych z pomocą przelewu, który przecież trzeba wykonać z konta osobistego. Dane kontrahenta muszą zgadzać się z informacjami od banku, w którym ma on ROR. Co do problemu wiarygodności operatora usługi sprawa jest trudniejsza. Firma nie ma i nigdy nie będzie miała wiarygodności banku, ani nie da takich jak bank gwarancji dla założonego depozytu. Ale jest to przedsięwzięcie spółki giełdowej (Igoria Trade), w dodatku mającej status tzw. instytucji płatniczej - a więc nadzorowanej przez KNF. Jest to jakiś argument, choć pewnie nie każdego przekona.

Rzecz ostatnia to koszty: te nie wydają się wysokie, bo dla kontraktów związanych z pojazdami prowizja Trejdoo.pl wynosi 0,3%, a dla pozostałych rzeczy - 0,5%. Jeśli więc za pośrednictwem tej platformy sprzedawałbym samochód za 20.000 zł to transakcja escrow kosztowałaby mnie dodatkowo 65 zł. Przy aucie o wartości 50.000 zł mówimy już o kwocie 150 zł. Przy sprzedawaniu mieszkania o wartości 300.000 zł koszt escrow wyniósłby 1500 zł. Sporo, choć i tak wielokrotnie mniej, niż żadają banki przy podobnych transakcjach. Jeśli jesteście wstanie zaufać niebankowej firmie, oferującej tego typu usługi, to nie da się ukryć, że jest tospore ułatwienie. Definiujemy kontrakt, wrzucamy dokumenty, robimy przelew, podpisujemy umowę i klikamy, że wszystko jest OK, a kasa przepływa bezgotówkowo z rąk do rąk.

Trejdoo.pl nie jest jedynym tego typu przedsięwzięciem, które udało mi się namierzyć. Sprawa ułatwiania transakcji o sporej wartości stała się chyba modna wśród pośredników finansowych. Napisał do mnie pan Marcin z Poznania, właściciel platformy Tutus24.com. Platforma jest połączeniem usługi konta powierniczego, elektronicznej akredytywy, bankowości elektronicznej oraz platformy do zarządzania transakcjami, a więc służy raczej do obsługi małych i średnich firm, aniżeli klientów indywidualnych. „Konta powiernicze escrow  są stosowane dla transakcji o dużych wartościach (np, kupno mieszkania za 300 000 zł w Poznaniu), najczęściej w relacjach B2C. Strony muszą się spotkać osobiście u notariusza, który na dziś nie ma obowiązku oferowania usługi powierniczej. Nasza usługa jest skierowana do rynku B2B: mikro, małych i średnich przedsiębiorstw. Oferta banków operacji typu escrow, czy akredytywy nie dotyczy pojedynczych transakcji o wartości np.  5000 zł” - tłumaczy.

Tutus24.com, tak samo jak Trejdoo.pl oferuje zabezpieczenie pieniędzy kupującego na rzecz sprzedającego do czasu wykonania usługi lub dostarczenia towaru. Według własciciela Tutusa dzięki większemu bezpieczeństwu transakcji kupujący może otrzymać do 8,5% rabatu od sprzedającego - tak podobno wynika z badań Tutusa na małych firmach, ale nie widziałem ich, więc nie potwierdzam i nie zaprzeczam. „Obie strony na platformie transakcyjnej mogą na bieżąco monitorować przebieg transakcji, negocjować zmianę warunków umowy oraz komentować i akceptować płatności. Wszystko to wizualnie jest podobne do bankowości elektronicznej” - pisze pan Marcin. Ma jednak ten sam problem, jak Trejdoo.pl - ograniczoną wiarygodność. Nawet jeszcze większy, bo nie jest częścią firmy notowanej na giełdzie. Choć oczywiście też ma licencję instytucji płatniczej i podlega rygorom Komisji Nadzoru Finansowego (co wszakże nie oznacza żadnych gwarancji np. ochrony złożonych w firmie pieniędzy).

Pan Marcin głównie jednak narzeka na banki: „Próbowałem kiedyś, udając małą firmę, zatrudniającą ok. 35 pracowników, produkującą okna (składanie okien z półproduktów) i sprzedającą to innym firmom, skorzystać z usług zabezpieczenia moich transakcji. Nie chciałem ubezpieczyć wszystkich transakcji, rzadko która firma ma wszystkich nierzetelnych lub nie zaufanych kontrahentów. A po co mam płacić za coś co mi nie jest potrzebne? W bankach wymagali ubezpieczenia całego portfela i żeby mój obrót był na poziomie powyżej 10 mln zł rocznie.  Próbowałem też akredytywę bankową. Bank chętnie da, ale dla transakcji powyżej miliona złotych. Poza  tym wszystko mocno sformalizowane i każda zmiana umowy to aneks, czyli zbieranie podpisów. Widziałem też reklamy faktoringu, usługa nowa, ale niestety kontrahenci mają być idealnie rzetelni i sprawdzeni. Jeśli coś się omsknie, to oddadzą mi pieniądze dopiero po 180 dniach i jeszcze muszę mieć potwierdzenie niewypłacalności kontrahenta (np. decyzję sądu o upadłości - czyli po mojej stronie kolejne koszty, żeby potwierdzić, że mi nie zapłacił). Przedstawiciel faktora powiedział też, że kilka  transakcji po kilka tysięcy złotych to za mało, żeby im się opłacało”. Wygląda na to, że bankowcy jeszcze mają sporo do zrobienia, by zaspokoić potrzeby pana Marcina. Drodzy bankowcy: do roboty!