Subiektywnie o finansach

Bankowcy mają problem. Nauczyli nas przez długie lata, że w banku pieniądze lokuje się na krótko. Ostre promowanie kont oszczędnościowych, wyższe oprocentowanie lokat krótkich, niż długich, odpuszczenie programów oszczędnościowych, które stały się domeną firm ubezpieczeniowych i funduszy inwestycyjnych. A przede wszystkim lokaty antybelkowe z jednodniową kapitalizacją odsetek. Nawet jeśli nie wszystkie z nich były łatwozrywalne, to ewidentnie wyrabiały w nas przekonanie, że bank jest jak McDonalds, czyli ma w nim być szybko. Ta lista bankowych grzechów jest długa. Lista dobrych uczynków - dużo krótsza. Alior Bank wprowadził jakiś czas temu lokatę emerytalną, Credit Agricole odgrażał się, że na takie właśnie produkty postawi (choć na razie chyba nie dał jeszcze czadu), może znalazłoby się jeszcze kilka pomysłów. Ale niestety banki nie kojarzą się z długoterminowym lokowaniem oszczędności i to jest ich problem.

Tymczasem nasze oszczędności zgromadzone w bankach biją ostatnio wszelkie rekordy. Na koniec grudnia 2011 r. trzymaliśmy w skarbcach banków astronomiczne 477 mld zł. W ciągu zaledwie dwóch ostatnich lat bankowcy przyciągnęli aż 90 mld zł (tak naprawdę nieco mniej, bo pewnie ze 20 mld zł to odsetki od starych pieniędzy). Zapewne nim stopnieją śniegi może pęknąć magiczna granica pół biliona złotych. Ale w bankowych bilansach dojmująco straszy rozbieżność między tym, na jak długo bankowcy przyjmują pieniądze od oszczędzających, a terminem na jaki je pożyczają, udzielając kredytów. Aż jedną czwartą z tych 477 mld zł przechowujemy na zwykłych kontach oszczędnościowych, z których możemy je wypłacić w każdej chwili.  Z kolei kredytów banki udzielają głównie tych długoterminowych, pod hipotekę. Dwie trzecie pożyczonych w zeszłym roku przez banki pieniędzy poszło właśnie na kredyty na dom lub mieszkanie, zaciągane przez klientów na 30 lat lub dłużej.

Skoro bank pożycza komuś pieniądze na wiele lat, a depozyt przyjmuje tylko na kilka miesięcy, to wciąż musi szukać nowych pieniędzy, by nie stracić płynności finansowej. Upierdliwe. No i mamy wojenki depozytowe, wywoływane przez banki mające głęboką potrzebę finansową, by zrefinansować depozyty, które właśnie odpłynęły do konkurencji. Pod względem długoterminowych depozytów wleczemy się w ogonie państw Unii Europejskiej. Obliczone na kilka lat lokaty stanowią w Polsce góra 5% zarządzanego przez banki majątku, podczas gdy w krajach tzw. „starej Unii” ten odsetek sięga 24%.  Doszło do tego, że bankom zaczęła już grozić palcem Komisja Nadzoru Finansowego. W listopadzie zeszłego roku napisał ostry list: „Oczekuję, że banki niezwłocznie dokonają przeglądu oraz wyeliminują nieprawidłowości w procesie zarządzania ryzykiem braku zgodności [terminów lokat i kredytów - red.]” - czytamy w piśmie Andrzeja Jakubiaka, szefa KNF. Jeśli banki się nie zastosują do tej dobrej rady, nadzór nie wykluczył „zastosowania wobec banków sankcji nadzorczych”. Bo banki to takie ustrojstwo, które ma być zdyscyplinowane jak koreańska armia :-)

Nadzór nie pozostawia wątpliwości: albo bankowcy wytrzasną skądś długoterminowe depozyty, albo będą musiały ograniczyć skalę udzielania wieloletnich kredytów hipotecznych. "Banki „doszły do ściany" pod względem możliwości udzielania kredytów w oparciu o dotychczasowy model biznesowy. Zależy nam nie tylko na tym, by kredyty były bezpieczne dla banków i dla klientów, ale także na tym, by były finansowane nie krótkoterminowymi depozytami, ale takimi o możliwie długim terminie zapadalności" - mówił „Parkietowi” przed tygodniem Wojciech Kwaśniak, wiceszef KNF. Kwaśniak się wścieka, bo widzi, że preferencje Polaków jeśli chodzi o lokowanie oszczędności, wcale nie są tak jednoznaczne. W styczniu z puli sprzedanych papierów o wartości 215 mln zł - mniej więcej jedna czwarta - 43 mln zł - przypadła na długoterminowe obligacje dziesięcioletnie. Czyli: można od ludzi przyjmować kasę na długo. Trzeba tylko chcieć.

Olaboga, co robić? KNF razem w Ministerstwem Finansów chce umożliwić bankom sprzedawanie klientom listów zastawnych, czyli długoterminowych obligacji zabezpieczonych kredytami hipotecznymi udzielonymi przez te banki. Krzysztof Pietraszkiewicz ze Związku Banków Polskich ma też inny pomysł: apeluje, by w zrównoważeniu bilansów pomógł rząd i parlament. "Prosimy, by depozyty powyżej roku lub dwóch lat przynajmniej częściowo zwolnić z podatku Belki. Uzyskamy w ten sposób więcej stabilnych depozytów, zaś sektor bankowcy zwiększy swoją zdolność do finansowania inwestycji w gospodarce" - przekonuje Pietraszkiewicz. Na razie rząd skasował jedynie lukę w przepisach podatkowych, dzięki której lokaty do których odsetki są dopisywane codziennie, nie będą mogły być zwolnione z podatku Belki. A ulgi od Belki w polskim systemie podatkowych występują tylko przy oszczędzaniu na IKE, a także na IKZE (choć w tym ostatnim przypadku pieniądze będą trzepnięte znacznie gorszym podatkiem dochodowym).

Drażni mnie, że bankowcy chcą naprawiać własne błędy rękami Ministra Finansów, choć obiektywnie rzecz ujmując każdy pomysł na promowanie długoterminowego oszczędzania jest dobry, także i ten. Góra jedna czwarta z nas ma jakieś sensowne zaskórniaki i dobrze byłoby, gdyby była to stabilna poduszka finansowa, a nie pieniądze, które wypłyną z lokat przy pierwszej większej potrzebie finansowej (np. wyjazd na wakacje). A póki pieniądze tkwią na krótkich lokatach, to niestety słaba silna wola ciułaczy będzie zwyciężać. Proponowałbym wszakże, by bankowcy skupili się - zamiast na apelach do Ministra Finansów - na wymyśleniu ciekawych produktów oszczędnościowych. Moim zdaniem hitem mogłyby być długoterminowe lokaty z oprocentowaniem uzależnionym od stawki WIBOR bądź od inflacji. Nawet jeśli marża powyżej jednego z tych wskaźników byłaby niewielka, byłaby to idealna, długoterminowa tarcza antyinflacyjna. Sukces sprzedaży obligacji Giełdy Papierów Wartościowych, w której zapisy drobnych inwestorów były redukowane o 25% pokazuje, że ssanie na tego typu produkty w narodzie niewątpliwie jest.

”SUBIEKTYWNIE O FINANSACH” JEST NA FACEBOOKU! Chcesz podyskutować o ofercie swojego banku lub zobaczyć co myślą na jej temat inni? Albo zapytać czy warto uciec do konkurencji? Zajrzyj na stronę „Subiektywnie o finansach” w Facebooku, zarejestruj się jako fan blogu i weź udział w dyskusji. Możesz też zgłosić własny temat, opowiedzieć co Cię spotkało w banku lub zapytać mnie o radę. Zapraszam!